1914.html



Kalenders

Gregoriaanse kalender 1914 MCMXIV Ab urbe condita 2667 Armeense kalender 1363 ԹՎ ՌՅԿԳ Chinese kalender 4610 – 4611 庚丑 – 辛寅 Ethiopische kalender 1906 –1907 Hebreeuwse kalender 5674 – 5675 Hindoekalenders - Vikram Samvat 1969 – 1970 - Shaka Samvat 1836 – 1837 - Kali Yuga 5015 – 5016 Iraanse kalender 1292 –1293 Islamitische kalender 1332 –1332

bewerk Gebeurtenissen

januari

• 1 - (VS) - De eerste regelmatige luchtlijn ter wereld wordt in Florida in bedrijf genomen.
• 8 - (Verenigd Koninkrijk) - In een Londens ziekenhuis wordt voor het eerst radium gebruikt bij de behandeling van kanker.
• 16 - (Rusland) - Na een verbanning van acht jaar wegens revolutionaire activiteiten krijgt Maxim Gorki gratie.

februari

• 8 - (Duitsland) - Karl Ingold vestigt met zijn dubbeldekker een wereldrecord vliegduur: 16 uur en 20 minuten.

maart

• 10 - (Italië) - Met het aftreden van de liberale minister-president Giovanni Giolitti eindigt de hervormingsperiode die begon in 1903. Deze leidde onder meer tot grote economische en industriële vooruitgang.
• 31 - (Duitsland) - Ferdinand graaf von Zeppelin bewijst met een nieuw wereld-hoogterecord van 3065 meter het prestatievermogen van zijn luchtschepen.

april

• (Frankrijk) - de vredespartijen, radicalen en socialisten winnen de verkiezingen.
• 15 - (Duitsland) - De grootste drijvende kraan ter wereld, met een hefvermogen van 250 ton, komt in Wilhelmshaven in bedrijf.
• 15 - (Duitsland) - Hermann Hesse publiceert zijn roman Rosshalde.
• 16 - (VS) - Charlie Chaplin maakt zijn eerste avondvullende film (Tillies mislukte romance) bij Mack Sennet.
• 21 - (Mexico) - Eenheden van de Amerikaanse marine bezetten de havenstad Veracruz. Op de achtergrond speelt de Amerikaanse interesse in de exploitatie van de Mexicaanse olievelden een rol.

mei

• 2 - (VS) - De Amerikaan Edward Beeson verbetert in Berkeley het wereldrecord hoogspringen met een sprong over 2,02 meter.

juni

• 2 - (Groot-Brittannië) - In Londen presenteert de natuurkundige Archibald Low zijn eerste televisietoestel. Het brengt 1500 beelden per minuut over.
• 15 - In Durrës (Albanië) sneuvelt de Nederlandse majoor Lodewijk Thomson, de leider van een Nederlandse vredesmissie in het jonge koninkrijk Albanië.
• 18 - (Frankrijk) - In Parijs verbetert de Zwitser Oscar Egg het werelduurrecord wielrennen. In een uur legt hij een afstand van 44,247 km af.
• 23 - (Frankrijk) - Op de zestiende zitting van het IOC in Parijs wordt de Olympische vlag met de vijf ringen voor het eerst officieel gehesen.
• 28 - (Sarajevo) - Moordaanslag op Frans Ferdinand van Oostenrijk, de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije door de Servische nationalist Gavrilo Princip. Dit was directe aanleiding tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

juli

• 4 - (Groot-Brittannië) - Het herenenkelspel op Wimbledon wordt gewonnen door de Australiër Norman Brooks, het damesenkelspel wordt gewonnen door Dorothea Lambert-Chambers.
• 15 - (Zwitserland) - In de Berner Alpen wordt de 14,6 km lange Lötschbergspoortunnel geopend.
• 16 - (Groot-Brittannië) - De Fransman Georges Carpentier verslaat in Londen de wereldkampioen zwaargewicht 'Gunboat' Smith in de zesde ronde.
• 23 - Oostenrijk-Hongarije stelt een ultimatum aan Servië. Het land krijgt 48 uur om te voldoen aan een aantal onmogelijke Oostenrijkse eisen. Een oorlog lijkt onvermijdelijk. (Juli-Ultimatum)
• 28 - Oostenrijk-Hongarije verklaart de oorlog aan Servië.
• 29 - Troepen van Oostenrijk-Hongarije openen het bombardement van Belgrado.
• 30 - Rusland mobiliseert ter bescherming van hun bondgenoot Servië.
• 31 - Duitsland eist in een ultimatum dat Rusland de mobilisatie intrekt. Er wordt niet op geantwoord.
• 31 - (Frankrijk) - De socialistische leider Jean Jaurès, een van de populairste pacifisten van Europa, wordt in Parijs vermoord door een nationalist.

augustus

• 1 - Duitsland verklaart de oorlog aan Rusland.
• 3 - Het Duitse leger valt België binnen om met een slingerbeweging via het noorden Frankrijk binnen te vallen. (Schlieffenplan)
• 3 - (Italië) - De regering in Rome verklaart zich neutraal en weigert aan de oorlog te gaan deelnemen aan de zijde van de andere partners in het Drievoudig Verbond, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije.
• 4 - Eerste Wereldoorlog: Een dag na het binnenvallen van neutraal België door Duitse troepen verklaart het Verenigd Koninkrijk de oorlog aan Duitsland.
• 15 - (Panama) - Na een bouwtijd van 30 jaar kan de scheepvaart het 81,6 km lange Panamakanaal in gebruik nemen. Het Amerikaanse stoomschip Ancona vaart als eerste door het kanaal.
• 20 - Duitsland verslaat Rusland in de slag bij Tannenberg
• 25 - Duitse Uhlanen richten bloedbad aan onder burgerbevolking te Zemst

september

• 3 - Als opvolger voor de overleden Pius X wordt Giacomo della Chiesa benoemd als paus Benedictus XV.
• 6 - Begin van de loopgravenoorlog tussen Ieper en Verdun.
• 9 - Het wonder van de Marne maakt een einde aan de Duitse opmars in Frankrijk.

oktober

• 1 - (Duitsland) - De filmpionier Oskar Messter vertoont in Berlijn het eerste weekjournaal.
• 9 - Antwerpen valt in handen van de Duitsers.
• 16 - (Rusland) - Met een aanval op de Russische Zwarte Zee-havens doet het Ottomaanse rijk intrede in de oorlog.
• 29 - Na enkele vergeefse pogingen om het gebied tussen Nieuwpoort - Diksmuide en de IJzer te inunderen, zetten de schipper Hendrik Geeraert en de kapitein van het Belgische opperbevel Fernand Umé de grote overlaat van de Noordvaart in de Ganzepoot open.

november

• 2 - Het Verenigd Koninkrijk annexeert Cyprus, dat het al decennia in bezit heeft maar dat formeel nog Ottomaans gebied is.

december

• 10 - (Zweden) - De Oostenrijker Robert Bárány krijgt de Nobelprijs voor geneeskunde voor zijn werk betreffende het halfcirkelvormige kanaal in het oor. De prijs voor natuurkunde gaat naar de Duitser Max von Laue voor de ontdekking van interferenties bij röntgenstraling.
• 18 - Egypte wordt tot protectoraat van Groot-Brittannië verklaard. Daarmee reageren de Britten op de oproep van de laatste Khedive Abbas Hilni II aan de Egyptenaren, om de Duits-Turkse kant te kiezen.

zonder datum

• Rotterdam koopt het dorp Hoek van Holland van de gemeente 's-Gravenzande. Het zal er riolering en straatverlichting aanleggen.
• Zaandam wordt de eerste Nederlandse gemeente met een socialistische burgemeester. De regering benoemt het Kamerlid Klaas ter Laan in het rode bolwerk.
• Het Brits Imperium is het grootste ter wereld.
• (Nederland) - De schilder Leo Gestel levert met zijn serie landschappen en havengezichten van Majorca de meest gave en authentieke Nederlandse bijdrage aan het internationale kubisme.
• (Frankrijk) - André Gide publiceert zijn roman Les caves du Vatican.
• Mechels voetbalderby wordt voor de eerste maal in de geschiedenis gefilmd

bewerk Geboren

januari

• 14 - Dick van Rijn, Nederlands sportverslaggever (overleden 1996)
• 16 - Piet Reimer, Nederlands classicus (overleden 2003)
• 31 - André Ramseyer, Zwitsers beeldhouwer (overleden 2007)

februari

• 3 - Kees Andrea, Nederlands graficus, kunstenaar, kunstschilder en tekenaar (overleden 2006)
• 6 - Bernd Freytag von Loringhoven, Duitse generaal (overleden 2007)
• 9 - Bruce Metzger, Amerikaans Bijbelwetenschapper (overleden 2007)
• 17 - René Vietto, Frans wielrenner (overleden 1988)
• 23 - Theofiel Middelkamp, Nederlands wielrenner (overleden 2005)

maart

• 8 -Jaap Bakema, Nederlands architect (overleden 1981)
• 25 - Daan Kagchelland, Nederlands zeilkampioen (overleden 1998)

april

• 2 - Alec Guinness, Brits acteur (overleden 2000)
• 7 - Leopold Vermeiren, Vlaams jeugdboekenschrijver (overleden 2005)
• 14 - Mia Smelt, Nederlands radiopresentatrice (overleden 2008)
• 22 - Jan de Hartog, Nederlands schrijver (overleden 2002)
• 26 - Bernard Malamud, Amerikaans schrijver (overleden 1986)

mei

• 1 - G.B.J. Hiltermann, Nederlands politiek commentator (overleden 2000)
• 12 - Bertus Aafjes, Nederlands schrijver en dichter (overleden 1993)
• 13 - Joe Louis, Amerikaans bokser (overleden 1981)
• 13 - Johnnie Wright, Amerikaans country-zanger
• 18 - Toulo de Graffenried, Zwitserse Formule 1-rijder (overleden 2007)
• 22 - Max Kohnstamm, Nederlands historicus en diplomaat
• 24 - John Braspennincx, Nederlands wielrenner (overleden 2008)
• 31 - Akira Ifukube, Japans componist en violist (overleden 2006)

juni

• 11 - Hendrikus Berkhof, Nederlands predikant en theoloog (overleden 1995)
• 13 - Jan Roëde, Nederlands kunstschilder, kunstenaar, illustrator, tekenaar, mode-ontwerper, dichter en schrijver (overleden 2007)
• 26 - Alexander Pola, Nederlands acteur, tekstschrijver en komiek (overleden 1992)
• 26 - Wolfgang Windgassen, Duits operazanger (overleden 1974)

juli

• 7 - Jan Wit, dichter en theoloog, (overleden 1980)
• 7 - Cor de Groot, Nederlands componist, dirigent en pianist (overleden in 1993)
• 18 - Gino Bartali, Italiaans wielrenner (overleden 2000)
• 22 - Peter Kellenbach, Nederlands pianist en componist (overleden 2007)
• 24 - Wim Bijmoer, Nederlands illustrator (overleden 2000)

augustus

• 24 - Rudie van Lier, Surinaams wetenschapper en schrijver (overleden 1987)
• 26 - Julio Cortázar, Argentijns schrijver (overleden 1984)
• 27 - Josep Escolà, Spaans voetballer (overleden 1998)
• 30 - Sydney Wooderson, Brits atleet (overleden 2006)

september

• 4 - Johannes Petrus Lijding, Nederlands verzetsstrijder (overleden 1945)
• 7 - James Van Allen, Amerikaans natuurkundige (overleden 2006)
• 8 - Demetrius I, patriarch van Constantinopel (overleden 1991)
• 10 - Robert Wise, Amerikaans regisseur en producent (overleden 2005)
• 14 - Gopaldas Premchand Sippy, Indiaas filmproducent en regisseur (overleden 2007)
• 20 - Francis Steinmetz, Nederlands militair (overleden 2006)

oktober

• 14 - Raymond Davis Jr., Amerikaans natuur- en scheikundige (overleden 2006)
• 25 - Piet Jong, hoofdcommissaris van Amsterdam
• 26 - Adriaan de Groot, Nederlands psycholoog (overleden 2006)
• 28 - Jonas Salk, Amerikaans arts en vervaardiger van het eerste vaccin tegen polio (overleden 1995)

november

• 14 - Florentine Rost van Tonningen-Heubel, Nederlands nationaalsocialiste (overleden 2007)
• 20 - Emilio Pucci, Italiaans modeontwerper (overleden 1992)
• 30 - Albert Embrechts, Belgisch kunstschilder (overleden 1997)

december

• 2 - Ray Walston, Amerikaans acteur (overleden 2001)
• 18 - František Fadrhonc, Tsjecho-Slowaaks voetbaltrainer (overleden 1981)
• 24 - Herbert Reinecker, Duits journalist en (scenario)schrijver (o.a. Derrick) (overleden 2007)
• 24 - Guus Verstraete, Nederlands acteur en regisseur (overleden 1994)
• 26 - Richard Widmark, Amerikaans acteur (overleden 2008)

bewerk Overleden

januari

• 10 - (Francesca) Leonie Aviat (69), Frans kloosterstichteres
• 28 - Mogens Ballin (42), Deens kunstschilder

februari

• 9 - Bart van Hove (63), Nederlands beeldhouwer en hoogleraar

maart

• 1 - Edwin Houston (66), Amerikaans elektrotechnicus en uitvinder
• 12 - George Westinghouse (67), Amerikaans ondernemer en ingenieur
• 23 - Rafqa (ook: Boutrossieh Ar-Rayes) (82), Libanese maronitische heilige
• 25 - Frederic Mistral (83), Frans dichter
• 27 - Johann Wilhelm Hittorf (90), Duits natuurkundige

april

• 24 - Benedictus Menni (73), Italiaans priester, monnik en ordestichter

mei

• 27 - Joseph Wilson Swan (85), Engels schei-, natuurkundige en uitvinder

juni

• 15 - Lodewijk Thomson (45), Nederlands militair en politicus
• 28 - Franz Ferdinand van Oostenrijk (50), troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije en zijn vrouw Sophie Chotek (46), na moordaanslag door Servisch nationalist Gavrilo Princip

juli

• 6 - Delmira Agustini (28), Uruguayaanse dichter
• 22 - Eli Heimans (53), Nederlands natuurbeschermer en onderwijzer
• 31 - Jean Jaurès (54), Frans politicus

augustus

• 20 - Paus Pius X (79), paus van 1903 tot 1914

december

• 6 - Eduard Jacobs (46), Nederlands cabaretier
• 12 - Bernard Blommers (69), Nederlands schilder en etser
• 16 - Ivan Zajc (82), Kroatisch componist, muziekpedagoog en dirigent

bewerk Uitgestorven

• de trekduif Ectopistes migratorius in Cincinnati Zoo and Botanical Garden.